برهان مقام تحقيق و تتبع او هستند در معرفى قدر و مرتبهء او كافى ميباشند « 1 » پس بدون شك او از مهرهء اين فن و از اهل خبرهء اين صناعت و از اصحاب بصيرت در اين امر است از اين روى اظهار نظر او طبق مضمون « كلام صدر من أهله و وقع فى محله » مورد اعتنا و مناط اعتبار خواهد بود و چون اين زمينه فراهم شد ميگوئيم : 1 - اينكه فرموده است : « لطائف فوائد و أخبار و نفائس فرائد و أسرار در كتاب مذكور بسيار است » بيان واقع و عين حقيقت و صدق محض است زيرا جامعيتى در اين كتاب نسبت بمطالب مختلفهء متنوعه ديده مىشود كه ساير كتب كه در اين زمينه نوشته شده است آن جامعيت را فاقد است و سر آن يك امر مهم قابل توجهى است كه بطور اجمال ذكر مىشود . سبب جامعيت كتاب نسبت بمطالب ممتعهء مهمهء مختلفه موضوع بحث در كتاب « بعض فضائح الروافض » مانند موضوعات سائر كتب كلامى أمر خاص محدود بحدود معينه و معهود بعناوين معلومهء مشخصه نبوده است تا از يك رشتهء واحد بالخصوص بحث شود بلكه موضوع آن يك أمر عام بىسر و ته و يك كلى منطبق بر موضوعات متفرقهء مختلفه بوده است كه ميتوان از آنها بيك سلسله شعائر و شئون و قواعد و رسوم و مراكز و مواطن و مآثر و مفاخر محققه يا منسوبه به شيعه « 2 » ( اعم از معارف و عقائد و شرايع و احكام و آراء و أفكار و آداب و أخلاق و اماكن و رجال و غير اينها از مقومات مذهب يا مظاهر أجلى و مفاخر برجسته و نقاط حساس آن ) تعبير نمود و چون شيخ عبد الجليل ( ره ) نيز نظر به آنكه هدفش نقض اين كتاب ( يعنى بعض فضائح الروافض ) بوده است ناچار ممشاى خود را در سراسر اين تأليف و تصنيف « نقض » معروف ببعض مثالب النواصب بر روى خط سير مؤلف كتاب بعض فضائح الروافض قرار داده و قدم بقدم و جمله بجمله بنقض يا ابرام برد يا قبول آن مطالب مختلفه پرداخته است لاجرم در نتيجهء اين رد و قبول و در اثر اين نقض و ابرام مطالب بسيار بسيار سودمند علمى و ادبى و تتبعى و تحقيقى مربوط بتفسير و كلام و حديث و رجال و تاريخ و جغرافيا و غير ذلك تنقيح شده است در صورتى كه پارهء از اين امور در هيچ كتابى مورد بحث قرار نگرفته است تا چه رسد بتنقيح مبحث ، و سر جامعيت كتاب مذكور ( يعنى نقض ) كه سبب مزيد نفاست و موجب كثرت عنايت به آن شده است اين امر بوده است و بس . 2 - اينكه فرموده است : « و ما در مواضع متعدده از اين مجالس از لطائف كلمات او باستشهاد مذكور ساخته‌ايم و آن را زينت كتاب خود شناخته‌ايم » نگارنده اگر چه

--> ( 1 ) طالب تفصيل عظمت و جلالت قاضى ( ره ) بكتاب « فيض الاله فى ترجمة القاضى نور اللّه » كه تأليف نگارندهء اين مقدمه و با صوارم مهرقه در يك مجلد چاپ شده است رجوع كند . ( 2 ) و لو وعاء و ظرف اين نسبت قوهء متوهمه و متخيلهء مؤلف كتاب مذكور بوده باشد چنان كه شيخ عبد الجليل ( ره ) فرموده ( رجوع شود بص 2 ) : « و بهرى خود وضع كرده كه مذهب كسى نبوده است » .